Dubbeltonen

Dubbeltonen

Op de panfluit kunnen de volgende intervallen tegelijktijdig klinken:

grote en kleine secunde, kleine terts en een octaaf plus kwint (laatstgenoemde is wel vals).

De secundes en tertsen worden gerealiseerd door twee naastliggende pijpen tegelijk aan te blazen. Omdat de panfluit een diatonisch instrument in C is, zijn in principe alleen de kleine secundes e-f  (of es-fes) en b-c (of bes-ces) mogelijk., alle andere zijn grote secundes. Maar er is een kunstgreep mogelijk met de vingers. Door de kortere pijp te verlagen dmv de vinger kan er kleine secunde worden gemaakt. Als de vinger de langere pijp dekt, ontstaat een kleine terts. Omdat twee pijpen worden aangeblazen kost deze techniek relatief veel lucht, vooral daar waar twee lage tonen worden aangeblazen. Verder is het dynamische bereik natuurlijk beperkt; de luchtsnelheid moet relatief hoog zijn, dus erg zacht kan het niet zijn. Verlaagde dubbeltonen slaan snel over wanneer sterker wordt gespeeld. De kleine secundes zijn goed te horen in het stuk Lifebirds (2003) van Timuçin Sahin. Een vergissing van de componist noopte mij tot het uitvinden van deze techniek, waarvoor ik hem zeer dankbaar ben.

Het grote interval octaaf plus kwint wordt gemaakt door over te blazen waardoor de eerste boventoon van de pijp gaat klinken. Het is dan de kunst om tussen de grondtoon en de boventoon te blijven hangen, waardoor beiden klinken. Dit werkt trouwens het best als de grondtoon een verlaging is. Het is een erg mooi effect. Zeer goed hoorbaar in het stuk Drei Steine Hoch (1999) van David Helbich.

 

Free_Begin

De eerste maat van Free the Birds (1999) van Chiel Meijering. Hier hoeven geen vingers te worden gebruikt om de verlagingen te maken: de samenklinken de tonen zijn allebij verlaagd.

Davidbegin

Eerste maat van Drei Steine hoch van David Helbich. Hierin wordt een combinatie van verschillende mogelijkheden gemaak, waaronder de dubbeltoon. De dubbeltoon is hoorbaar doordat de fluitist het moment opzoekt waar de grondtoon overgaat naar de1e boventoon.